Den Dam tussen Park en Ring

Al het nieuws uit wijk Dam 2060

Wijk Dam

De Antwerpse wijk Dam is de meest noordelijke wijk in den 2060 of Antwerpen Noord. Deze wijk werd vroeger vooral bewoond werd door havenarbeiders en is momenteel een van de multiculturele wijken van Antwerpen met zo’n 40% burgers afkomstig van buiten de Europese Gemeenschap. Elke tweede zaterdag van september worden er de Damse Feesten – een buurtfeest met rommelmarkt, (retro)koers en live-muziek – georganiseerd dat zijn oorsprong vindt in de volkse St-Jobkermis.

De naam is afkomstig van de oude dam die vanuit het centrum van Antwerpen naar het verdwenen gehucht Dambrugge, waar thans het Damplein ligt. De wijk ontstond toen in 1811 ten noorden van de Spaanse wallen werken gestart werden met grond van de nieuw uitgegraven dokken om het overstromingsgebied van het Schijn op te hogen. Hierop kwam de wijk tot ontwikkeling.

De wijk wordt in het Noorden begrensd door de industriezone aan het Albertkanaal, in het westen door het Asiadok, in het zuiden door het Park Spoor Noord en in het oosten door het Lobroekdok. De wijk wordt in twee gesneden door spoorlijn 12 die van Antwerpen naar Roosendaal loopt, en in de wijk het station Antwerpen-Dam heeft. Deze spoorlijn zorgt voor een scherpe fysieke opsplitsing van de wijk.

De eigenlijke Damwijk (Dam West) ligt ten westen van de lijn, het deel tussen de spoorlijn en het Lobroekdok (Dam Oost) wordt in de volksmond vaak de Slachthuiswijk genoemd, naar de vele slachthuizen die zich hier in het verleden vestigden nadat ze om hygiënische redenen uit het centrum waren verbannen. Momenteel tracht de stad de laatste slachthuizen te herlokaliseren op het Kiel om de wijk volmondig te transformeren in een woonbuurt.
De spoorweg in het zuiden (inclusief het verdwenen stuk waar nu Park Spoor Noord ligt) zorgde voor een sterke fysieke afscheiding van de hele Damwijk (inclusief de slachthuiswijk) met de aanpalende wijk Seefhoek. Historisch lag de Damwijk hierdoor erg geïsoleerd, en de nabije dokken zorgden ervoor dat de nadruk lag op industrie, zodat de wijk op woonvlak vanaf het begin vooral de minder begoeden heeft aangetrokken.

Een stadsplan van Antwerpen kan je in vier grote delen opdelen: Linkeroever, de historische kernstad, een dichte 19e-eeuwse gordel en de 20e-eeuwse voorstad. De 19e-eeuwse gordel kan je dan weer opdelen in verschillende wijken. Enkele daarvan zijn Stuivenberg, Oud-Borgerhout, Oud-berchem, Zurenborg, het Zuid en ook Dam. De wijk Dam ligt ingesloten tussen viaducten, waterwegen, sporen en een knooppunt. Ze wordt omringd door een grootschalige en gevarieerde transportinfrastructuur. Deze buurt deelt men ook op in vier delen: Dam-Achteruit, Dam-vooruit, Lobroek en Slachterij-Schijnpoort.

Het gebied van Dam-vooruit is de basis van het middeleeuwse gehucht Dambrugge. In de 16e eeuw werd hier de Sint-Jobskapel (aan de Bredastraat naast de latere Joossensgang) gebouwd, als opvangcentrum voor leprozen. Dam-Achteruit is ontstaan door het aanleggen van de Ijzerlaan,waardoor het vroegere Dambrugge in twee werd gesplitst. Je vindt er mooie gerenoveerde pakhuizen en enkele bewoonde straten. Aan het deel Lobroek werd in het verleden het oude Noordschippersdok gegraven, de omringende straten kregen allemaal een riviernaam. Verder werden de parochiekerk St-Lambertus en sociale woningbouw hier ingeplant. De slachterijbuurt annex Schijnpoort ligt een beetje afgelegen van de andere buurten, maar hoort wel bij Den Dam. In deze buurt liet de rijke burgerij huizen bouwen ontworpen door onder andere meester Jacques De Weerdt.

In de periode 1860-1910 werd de 19e-eeuwse gordel, het centrale gedeelte dat een onbebouwde zone was, sterk ontwikkeld. Plannen van de toenmalige burgerij voor onder andere scholen, ziekenhuizen, fabrieken, magazijnen, stations, parken, pleinen, dokken, een slachthuis, enz. werden gemaakt en uitgevoerd. Daarnaast werd er ruimte ingevuld als woongebied voor de meer gegoede burgers en arbeiders die werk zochten in de haven en industrie. Bij het bebouwen van de gronden voorzien voor arbeiderswoningen kwam rendement echter op de eerste plaats, ten koste van het wooncomfort en de hygiëne.
Het station Antwerpen-Dam werd in 1892 gebouwd en in 1907 verplaatst. Foto’s van deze onderneming kan je vinden op de wanden van de spoorwegbrug aan het station. In 1996 werd het station erkend als beschermd monument, na acties van buurtbewoners.
De opening die gecreëerd werd door de aanleg van het Park Spoor Noord zou de wijk beter moeten doen aansluiten aan de stad. Om de slachthuiswijk aan te sluiten werd er een voetgangerstunnel gegraven van de Demerstraat tot het park.

Slachterij-Schijnpoort is een deel van de wijk Dam in de Antwerpen.

In 1838 werd de brouwerij annex mouterij Ceulemanshof opgericht. Later kwamen op deze gronden, langs de huidige Ceulemansstraat, kleine volkstuintjes, het werk van de moestuin.

In 1877 werd het Stedelijk Slachthuis, in de volksmond den abattoir, geopend. Het werd ontworpen door architect Pieter Dens. Aan de hoofdingang van het slachtcomplex stonden twee kolossale stieren uit witte steen, gemaakt door beeldhouwer Eugène de Plyn. Ze waren de enige standbeelden op Den Dam. Ze zijn vernietigd of verdwenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De week van de vetten os was een feest met gratis vlees. De vetste os werd verkozen en de volgende maandag… geslacht. Zijn bekroning was zijn doodsvonnis.

De Marbaixstraat werd genoemd naar hoofdingenieur-directeur van Bruggen en Wegen August De Marbaix, die in de jaren 1840-’43 de leiding had bij de aanleg van de Rijn- of havenspoorweg. De Marbaixstraat mag, als concept, uniek worden genoemd voor Antwerpen. Nagenoeg alle huizen in deze straat werden door architect De Weerdt ontworpen. Hij was een voorstander van de meer volkse variant van de art nouveau. De straat is in de loop der jaren goed bewaard gebleven, waardoor dit stukje Dam ook nu nog bijna authentiek is. De huizen vallen op door hun kleurige lijstgevels van bak- en natuursteen met art-nouveau-inslag of neo-Vlaamse renaissancetoets. Karakteristiek voor de straat is dat alle gevels wel een of ander decoratief element hebben of zich onderscheiden door een kleurig materiaalgebruik. Hierdoor krijgt deze straat als geheel een zeer evenwichtig en homogeen karakter. De straat bevat enkele art-nouveauwoonhuizen, woon- en winkelhuizen en het indrukwekkende Cafe de Marbaix, een art-nouveauhoekhuis. De 41 art-nouveauwoningen en de hele De Marbaixstraat werden door Monumentenzorg en de stad Antwerpen als beschermd monument of stadsgezicht bestempeld.

De huidige bestemming van de Slachthuissite, tussen het Lobroekdok en Park Spoor Noord is achterhaald wegens de definitieve sluiting van het slachthuis. Vandaag de dag ligt de 7,5 hectare site er grotendeels ongebruikt bij, met uitzondering van een aantal vleesverwerkende bedrijven aan de rand. Het gaat om een erg groot bouwblok met grote volumes dat erg beeldbepalend is in de Damwijk. Een kwalitatieve herontwikkeling van de Slachthuissite zal een enorme impuls zijn voor de gehele Damwijk. De Slachthuissite dient herontwikkeld te worden tot een gemengd kwalitatief en ontsluitbaar project met hoofdbestemming wonen, verweven met diensten, recreatie en bedrijvigheid.

bron: wikipedia en wikipedia

Advertenties
%d bloggers liken dit: